ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 274

Kultura chojnicko-pieńkowska

Kultura chojnicko-pieńkowska – kultura późnomezolityczna. Nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z nazwą miejscowości Chojnice położonej na Pomorzu oraz uroczyska Pieńki znajdującego się koło Warszawy.

Lugiowie

Lugiowie, Ligiowie – lud indoeuropejski, którego pochodzenie oraz skład etniczny jest niepewny. Mogła być to federacja różnych plemion zamieszkująca już przed naszą erą i w pierwszych wiekach naszej ery górne dorzecze Odry i Wisły, a więc teren d ...

Mazowieckie Centrum Metalurgiczne

Mazowieckie Centrum Metalurgiczne - wysoce wyspecjalizowane centrum metalurgiczne z okresu późnolateńskiego i wpływów rzymskich, ulokowane na Równinie Łowicko-Błońskiej. Odkryte w 1968 roku przez Stefana Woydę zaliczane jest do największych odkry ...

Mezolit na ziemiach polskich

Nie wyróżnia się on szczególnie od poprzedzającej ani następującej po nim epoki, na terenach należących obecnie do Polski był to w znacznie większym stopniu okres przejściowy pomiędzy paleolitem a neolitem aniżeli tak jak np. na Bliskim Wschodzie ...

Miloxi

Miloxi – domniemane plemię zachodniosłowiańskie wymienione przez Geografa Bawarskiego. Mieli według tego źródła posiadać 67 osad. Istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że nazwa ta odnosi się do plemienia wielkopolskiego. Henryk Łowmiański uważał, ...

Phesnuzi

Phesnuzi – plemię najpewniej zachodniosłowiańskie wymienione przez Geografa Bawarskiego. Posiadać miało 70 grodów. Stanisław Zakrzewski uważał, że jest to plemię zamieszkujące w IX wieku na piaszczystych obszarach Pałuk, a ich nazwa ma źródłosłów ...

Pieśń o Hunach

Pieśń o Hunach – powstała w formie ustnej ok. 800 r. na terenie Nadrenii lub Szwabii. Przypuszcza się, że opisywała wojny gocko-huńskie z IV-V w. n.e. Oryginalny tekst zaginął. Znamy jedynie fragmenty jej norweskiej przeróbki z IX/X w. przytaczan ...

Szlak bursztynowy

Szlak bursztynowy – szlak handlowy między europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego. W znaczeniu węższym jest to przebieg tras zorganizowanych wypraw po bursztyn, nasilonych od I ...

Thadesi

Thadesi – plemię wymienione przez Geografa Bawarskiego jako posiadające 200 grodów. Z dużym prawdopodobieństwem pod nazwą tą kryje się niezidentyfikowane dotąd plemię wielkopolskie. Jego nazwę próbuje się rekonstruować jako Radoszanie - Radoszyce ...

Thafnezi

Thafnezi - plemię wymienione przez Geografa Bawarskiego. Miało posiadać 257 grodów. Lokalizacja tego plemienia pozostaje nieznana. Jerzy Nalepa zaproponował hipotetyczny odczyt Dobnicy i lokalizację na obszarze zajmowanych przez plemiona serbołuż ...

Wandalowie

Wandalowie – grupa plemion wschodniogermańskich, zamieszkująca przed Wielką wędrówką ludów Europę Środkową. W noc sylwestrową 406 roku wraz ze Swebami i Alanami przekroczyli zamarznięty Ren w pobliżu Moguncji, po czym przez trzy lata pustoszyli G ...

Wyprawa rzymskiego ekwity po bursztyn

Wyprawa rzymskiego ekwity po bursztyn – wyprawa nieznanego z imienia rzymskiego ekwity nad Bałtyk po bursztyn pod koniec panowania cesarza Nerona, opisana przez Pliniusza Starszego w dziele Historia naturalna.

Sprawa Barbary Ubryk

Sprawa Barbary Ubryk – wydarzenie, które poruszało opinię publiczną Europy w II połowie XIX wieku. Historia la monaca di Cracovia – mniszki z Krakowa, jak ją nazywano, wzbudzała wiele namiętności, stając się pożywką dla różnych mitów i plotek.

Anartowie

Anartowie – plemię celtyckie zamieszkujące według Ptolemeusza północno-zachodnią Rumunię, w Polsce identyfikowane z kulturą puchowską oraz ośrodkami kulturowymi z dorzecza górnej Cisy z okresu LT B1-LT D1/D2. Zgodnie ze współcześnie im Korneliusz ...

Archeologiczne Zdjęcie Polski

Archeologiczne Zdjęcie Polski – realizowane na terenie całej Polski od 1978 przedsięwzięcie poszukiwania, rejestrowania i nanoszenia na mapy stanowisk archeologicznych. Celem przedsięwzięcia jest uzyskanie informacji potrzebnych do celów naukowyc ...

Baby pruskie

Baby pruskie – kamienne posągi, pochodzące zapewne ze średniowiecza, o nieznanej funkcji i pochodzeniu. Znajdowano je na ziemiach dawniej zamieszkiwanych przez plemiona pruskie, podbite w XIII wieku przez Zakon krzyżacki. Najstarsza wzmianka o ba ...

Kamienne baby w Bartoszycach

Kamienne baby w Bartoszycach – dwie kamienne figury, tj. baby kamienne należące do grupy tzw. bab pruskich w Bartoszycach w powiecie bartoszyckim, wpisane do rejestru zabytków archeologicznych województwa warmińsko-mazurskiego. Wraz z kamienną mi ...

Bursztynowy depozyt z Partynic

Bursztynowy depozyt z Partynic – pochodzący z I wieku p.n.e. depozyt bursztynu znaleziony na wrocławskich Partynicach. Jest to największe na świecie archeologiczne znalezisko bursztynu, szacowane na 1240–1760 kg. Na terenie Partynic odkryto koło ...

Diabelski Kamień z Kontrewersu

Diabelski kamień – rzeźba odkryta w 1988 roku w miejscowości Kontrewers koło Mniowa. Uznawana przez archeologów za jeden z najciekawszych polskich zabytków archeologicznych. Wyobrażone są na nim dwie niezidentyfikowane postacie z rogami, męska or ...

Dudka (województwo warmińsko-mazurskie)

Dudka – osada w Polsce, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie giżyckim, w gminie Wydminy. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Kamienie mikorzyńskie

Kamienie mikorzyńskie – dwa nieckowate kamienie żarnowe z domniemanymi wyobrażeniami słowiańskich bóstw i napisami runicznymi, odkryte rzekomo w latach 1855–1856 w wielkopolskim Mikorzynie. W liście z 10 czerwca 1856 roku Piotr Droszewski, brat ó ...

Kamienne bóstwo pogańskie z Małocina

Kamienne bóstwo pogańskie z Małocina – kamienna rzeźba granitowa, pogański bożek z okresu wczesnośredniowiecznego przedpiastowskiego znajdujący się w zbiorach Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej w Mławie. Rzeźba jest wykuta w granicie, przedstawia popiers ...

Koziołek lednicki

Koziołek lednicki – około 10- lub 13-centymetrowa dębowa rzeźba przedstawiająca stojącego rogatego kozła z ogonem, z jednej strony zaopatrzonego w spiralny róg, a z drugiej w długie ucho, z dwoma sterczącymi rogami i wyciętymi na brzuchu znakami ...

Puchary doniczkowate

Puchary doniczkowate – eneolityczny typ naczynia występujący w kulturze grobów jednostkowych, kulturze ceramiki sznurowej i kulturze pucharów dzwonowatych. Wykształciły się prawdopodobnie równocześnie na terenach Jutlandii oraz Kujaw, z tym że w ...

Rezerwat Archeologiczny Genius Loci

Rezerwat Archeologiczny Genius Loci - rezerwat archeologiczny, zlokalizowany na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, przy ul. ks. Ignacego Posadzego 3, eksponujący pamiątki początków państwa polskiego i miasta Poznania. Jest filią poznańskiego Muzeum Arc ...

Rezerwat archeologiczny w Rosku

Rezerwat archeologiczny w Rosku – rezerwat archeologiczny, zlokalizowany na terenie Kolonii Rosko, części wsi Rosko w gminie Wieleń, na północnym skraju Puszczy Noteckiej. W latach 2001–2002 prowadzono na tym miejscu wykopaliska sprowokowane pier ...

Rondel (budowla)

Rondel – założenie przestrzenne z czasów neolitu czyli ok. 5200-1900 r. p.n.e., mające zazwyczaj formę kręgu lub owalu otoczonego co najmniej jednym rowem, a czasami także palisadą. W Europie zlokalizowano około 100 tego typu obiektów. Najwięcej ...

Skarb bursztynu z Basoni

Skarb bursztynu z Basoni – skład wyrobów z bursztynu i nieobrobionych brył tego surowca pochodzący z pierwszej połowy V w. n.e., odkryty w rejonie wsi Basonia na terenie obecnego województwa lubelskiego. Jest to jeden z największych odkrytych skł ...

Skarb bydgoski

Skarb bydgoski – skarb złotych monet i wyrobów złotniczych pochodzący z II połowy XVII w., znaleziony w roku 2018 w katedrze św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy. W trakcie badań archeologicznych prowadzonych pod kierunkiem Roberta Grochowskiego w ...

Skarb kotowicki

Skarb kotowicki – znalezisko archeologiczne, kolekcja wczesnośredniowiecznych, co najmniej 1090 monet i 300 ozdób srebrnych znalezionych 6 grudnia 1972 w Komorowicach w piasku pochodzącym ze żwirowni w Kotowicach, zakopanych nie wcześniej niż w 9 ...

Skarb rodziny Pavelów

Skarb rodziny Pavelów – znalezisko archeologiczne ze Środy Śląskiej, kolekcja biżuterii i monet odnaleziona w ruinach wyburzanej kamienicy w centrum miasta w 2000 roku. Według historyków kolekcja ta należała do znanej na Śląsku rodziny kupieckiej ...

Skarb średzki

Skarb średzki – jedno z najcenniejszych znalezisk archeologicznych XX wieku w Europie, kolekcja średniowiecznych monet i klejnotów monarchów czeskich, znalezionych w 1985 i 1988 r. w Środzie Śląskiej podczas prac budowlanych przy ulicy Daszyńskie ...

Skarb z Czapur

Skarb datowany jest na lata 1100-900 p.n.e. epoka brązu. Został odnaleziony podczas prac Państwowego Przedsiębiorstwa Mierniczego na południowym brzegu Czapnicy, w niedużej odległości od paleolitycznych krzemienic już na terenie Poznania, stanowi ...

Skarb z Siedlikowa

Skarb odkryto w roku 1880 w pozostałościach starej dymarki. Obejmował biżuterię wykonaną ze srebra, jedną sztabkę srebra o wymiarach 10.2 × 2 × 1 cm i około 400 denarów bitych w cesarstwie rzymskim oraz jeden denar naśladujący monetę rzymską, bit ...

Skarb z Witaszkowa

Wieś Witaszkowo weszła do światowej historii jako miejsce odkrycia słynnego scytyjskiego skarbu z Vettersfelde w 1882, zwanego także "złotym skarbem scytyjskim z Witaszkowa". Ogółem w skład "skarbu z Witaszkowa" wchodziło ponad 20 wykonanych ze z ...

Skarb zakrzowski

Skarb zakrzowski – trzy grobowce nazwane książęcymi lub okazałami z przełomu III/IV w. n.e. znalezione w latach 1886 i 1887 w dobrach Kornów w Zakrzowie, dzielnicy Wrocławia.

Skarb ze Skrwilna

Skarb ze Skrwilna – jedno z najcenniejszych znalezisk archeologicznych XX wieku w Polsce, kolekcja dzieł złotniczych i klejnotów pochodzących z przełomu XVI i XVII wieku, należących do Zofii Magdaleny Loki herbu Rogala, ukrytych w czasie potopu s ...

Skarb ze Słuszkowa

Skarb ze Słuszkowa – skarb zdeponowany ok. 1100 w Słuszkowie, odnaleziony w 1935, zawiera najliczniejszy skarb monet w Polsce i najliczniejszy skarb denarów krzyżowych na świecie; od 1958 znajduje się w zbiorach Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej ...

Światowid

Światowid ze Zbrucza, idol ze Zbrucza, bałwan ze Zbrucza, a przede wszystkim Światowid z Liczkowiec – potoczna nazwa kamiennego posągu pochodzącego z IX wieku, wydobytego w 1848 roku z rzeki Zbrucz w pobliżu wsi Liczkowce koło Husiatyna na Podolu ...

Świętowit woliński

Świętowit woliński – umowna nazwa drewnianej figurki kultowej odkrytej w 1974 roku na wyspie Wolin. Odkryto cztery egzemplarze figurki, datowane na IX/X wiek. Wszystkie są niewielkie ok. 6 cm i przedstawiają czterotwarzową postać, utożsamianą ze ...

Waza z Bronocic

Waza z Bronocic – ceramiczna waza z rysunkiem interpretowanym jako najstarszy znany dowód używania pojazdu kołowego. Jej wiek szacuje się za pomocą datowania radiowęglowego na 3635–3370 p.n.e. i zaliczana jest do kultury pucharów lejkowatych. Obe ...

Wołki z Bytynia

Wołki z Bytynia – para miniaturowych wołków wyrzeźbionych z miedzi odnaleziona wraz z czterema siekierkami w miejscowości Bytyń w 1873 lub 1874. Pozostają w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Poznaniu.

Wózek kultowy z Ośna Lubuskiego

Wózek kultowy z Ośna Lubuskiego – zabytek archeologiczny, brązowy wózek odkopany w 1848 w warstwie gliny przez robotników, podczas budowy drogi z Rzepina do Ośna Lubuskiego.

Sąd kapturowy

Sąd kapturowy, kaptur – nadzwyczajny sąd w dawnej Rzeczypospolitej. Sądy te były powoływane po ziemiach przez sejmiki kapturowe w czasie bezkrólewia, kiedy to zawieszały swą działalność wszystkie sądy zwykłe, wyrokujące w imieniu władcy. Były dwu ...

Sejm konwokacyjny

Sejm konwokacyjny – w I Rzeczypospolitej pierwszy sejm odbywający się w momencie nastania bezkrólewia. Był sejmem poprzedzającym wolną elekcję, gdzie ustalani byli kandydaci do władzy. Ustalał także czas i miejsce elekcji oraz określał pacta conv ...

Sejm konwokacyjny 1674

Sejm konwokacyjny 1674 – sejm konwokacyjny I Rzeczypospolitej został zwołany 5 grudnia 1673 roku do Warszawy. Sejmiki przedsejmowe w województwach odbyły się 29 grudnia 1673 roku. Marszałkiem sejmu obrano Franciszka Bielińskiego, miecznika koronn ...

Sejm konwokacyjny 1764

Sejm konwokacyjny 1764 roku – sejm konwokacyjny I Rzeczypospolitej, został zwołany 8 listopada 1763 roku do Warszawy, pod węzłem konfederacji dla przygotowania elekcji Stanisława Augusta Poniatowskiego. Sejmiki przedsejmowe w województwach odbyły ...

Civitas Schinesghe

Civitas Schinesghe pierwsza spisana oficjalnie nazwa państwa Mieszka I pochodząca z roku 991/992. Nazwa ta została użyta w dokumencie Dagome iudex. W dokumencie tym, spisanym po łacinie, Mieszko oddaje swoje państwo pod papieską opiekę. "Państwo ...

II Rzeczpospolita

II Rzeczpospolita – nieoficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności do wycofania uznania międzynarodowego dla rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, które było konsekwencją wykonania porozumień zawarty ...

Wielojęzycznym słowniku

Tłumaczenie