ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 184

Złoty umysł

Złoty Umysł – Mistrz Popularyzacji Wiedzy to konkurs organizowany przez Prezesa Polskiej Akademii Nauk dla młodych naukowców wyróżniających się działalnością popularnonaukową.

Kultura języka

Kultura języka – termin językoznawczy, w Polsce różnie definiowany na przestrzeni lat. W każdym z ujęć jest powiązany z preskryptywnym podejściem do języka. Najogólniejsza definicja Andrzeja Markowskiego brzmi: świadome i celowe posługiwanie się ...

Agresja językowa

Agresja językowa – napastliwe, brutalne zachowanie nadawcy wypowiedzi wobec uczestników komunikacji językowej, przeciwne zasadom grzeczności wypowiedzi. Do jej przejawów należą: napastliwy ton wypowiedzi, posługiwanie się wyrażeniami negatywnie o ...

Anglish

Anglish – rodzaj puryzmu w obrębie języka angielskiego, którego zwolennicy dążą do usunięcia z tego języka słów pochodzenia niegermańskiego, przede wszystkim łacińskiego, greckiego i francuskiego. Pierwszymi przedstawicielami ruchu byli w XVI w. ...

Dialekt niestandardowy

Dialekt niestandardowy, dialekt nieliteracki – odmiana językowa funkcjonująca w formie nieustandaryzowanej, zwykle pozbawiona prestiżu kulturalnego przypisywanego dialektowi standardowemu. Dialekty nieliterackie bywają wydzielane na podstawie tak ...

Feminatywum

Feminatywum, feminatyw lub feminativum – określana w językoznawstwie nazwa żeńska. Feminatywy to rzeczowniki rodzaju żeńskiego, które utworzono od rzeczowników męskich, dodając do nich wykładnik żeńskości. Wskazują żeńskość i zawarte w nich forma ...

Gra słów

Gra słów – figura stylistyczna polegająca na użyciu tych samych lub podobnie brzmiących wyrazów celem uzyskania odmiennych znaczeń, nastrojów i funkcji. Gra słów bywa stosowana dla osiągnięcia efektów dramatycznych lub żartobliwych.

Grammar nazi

Grammar nazi – pejoratywne lub ironiczne określenie internauty, który pedantycznie poprawia wypowiedzi innych osób pod względem językowym i ortograficznym. Osoby takie za swój cel stawiają walkę o ścisłe przestrzeganie konwencji ortograficznych, ...

Językoznawstwo ludowe

Językoznawstwo ludowe, także pseudolingwistyka – zbiór potocznych poglądów na temat języka i zjawiska mowy. Anglojęzyczny termin folk linguistics został wprowadzony w 1964 r. przez Henry’ego Hoenigswalda w prezentacji A proposal for the study of ...

Kiep

Kiep – od prasłowiańskiego *kъpъ, staropolskie słowo znane z literatury XV-wiecznej, oznaczające pierwotnie srom, odpowiednik łacińskiego cunnus, a w przenośni także kobietę, a później, XVI-XVII w., także mężczyznę zniewieściałego lub zachowujące ...

Kontaminacja (językoznawstwo)

Kontaminacja – zjawisko słowotwórcze oznaczające połączenie dwóch słów albo wyrażeń, zwykle zbliżonych semantycznie lub leksykalnie. W normatywistyce językowej termin ten bywa używany w węższym sensie znaczeniowym, obejmującym tylko połączenia uz ...

Krytyka językowa

Krytyka językowa – działalność metajęzykowa mająca na celu doskonalenie poziomu wypowiedzi językowych; jedna z fundamentalnych koncepcji Praskiego Koła Lingwistycznego. Polega na formułowaniu ideologicznych i estetycznych oczekiwań językowych ora ...

Moda językowa

Moda językowa – nadużywanie jednych środków językowych i form kosztem drugich. Przejawia się w doborze form gramatycznych, słowotwórstwie, zasobie słownym, frazeologii i składni. Niekiedy może mieć wpływ na wymowę, por. słowackie némôžem, néjdem, ...

Mówiąc Inaczej

Mówiąc Inaczej – polski kanał na YouTube założony w 2013 przez Paulinę Mikułę, absolwentkę polonistyki. W filmikach o charakterze poradniczym autorka popularyzuje wiedzę na temat polszczyzny, w każdym z odcinków wyjaśniając kolejne zagadnienia bą ...

Poradnictwo językowe

Poradnictwo językowe – zorganizowana forma krzewienia tzw. kultury języka, wynikająca z tradycji normatywizmu. Poradnie językowe zajmują się odpowiadaniem na pytania nadsyłane przez użytkowników języka oraz doradzaniem w kwestii sprawnego posługi ...

Regulacja językowa

Regulacja językowa – działalność mająca na celu sprawowanie pieczy nad językiem, prowadzona przez autorytatywne gremium. Praktycznym wyrazem instytucjonalnej regulacji języka jest przede wszystkim kodyfikacja. Regulacja językowa jest z zasady zwi ...

Sprawność językowa

Sprawność językowa – zdolność posługiwania się językiem w sposób odpowiedni do sytuacji i celu, pozwalający nadawcy na przekazanie zamierzonego komunikatu w sposób zrozumiały. Sprawność językową osiąga się poprzez dobór właściwych środków językow ...

Standardologia

Standardologia – dyscyplina naukowa zajmująca się badaniem języków standardowych. Jej przedmiotem jest kodyfikacja języków bądź wariantów językowych. Standardologia rozwinęła się w szczególnym stopniu na gruncie słowiańskim. Jako synonim terminu ...

Świadomość językowa

Świadomość językowa – umiejętność postrzegania języka jako przedmiotu refleksji oraz formułowania sądów na jego temat, popartych intuicją lub wiedzą lingwistyczną. W skład świadomości językowej wchodzi znajomość zasad i wzorców językowych oraz zd ...

Truizm

Truizm – stwierdzenie prawdziwe, ale banalne, znane wszystkim albo zbyt błahe, aby warto było je wygłaszać. Może być użyte jako figura retoryczna. Truizmem jest np. stwierdzenie, że "woda jest mokra”. W retoryce, jeśli nie chce się być posądzonym ...

Uzus językowy

Uzus językowy – rzeczywisty konwenans w posługiwaniu się systemem językowym, pewna forma jego realizacji lub pewien styl utarty w określonej wspólnocie komunikacyjnej, według niektórych ujęć również zachowania mowne pojedynczej osoby. W skład uzu ...

Zmiana językowa

Zmiana językowa – nowy element powstały na gruncie danego systemu językowego; zmiana w jego wewnętrznej strukturze. Jest to utrwalona innowacja językowa, powstała albo wskutek ewolucji reguł języka, albo też jako efekt celowego działania jego uży ...

Boystown

Boystown – popularna nazwa jednej z enklaw w Chicago, kulturalne centrum jednego z większych skupisk osób LGBT w USA, a także pierwsza oficjalnie uznana gay village w historii USA, położonej formalnie w ramach dzielnicy Lakeview. Północną granicą ...

Butch i femme

Butch i femme to pojęcia używane w subkulturze lesbijskiej w celu przyporządkowania lub rozpoznania męskiej lub kobiecej tożsamości wraz z jej cechami towarzyszącymi, zachowaniami, stylem, percepcją samej siebie i tak dalej. Terminy te zostały wp ...

Castro (San Francisco)

Castro – dzielnica w San Francisco będąca częścią Eureka Valley. Dzielnica była jedną z pierwszych w Gay village w USA. Obszar całkowity Castro obejmuje powierzchnie 1.36 km². Według szacunków City Data w lutym w roku 2017 dzielnice zamieszkiwało ...

Chueca

Chueca – dzielnica Madrytu, usytuowana w dystrykcie Centro. Ulice Fuencarral, calle de Barquillo oraz Gran Vía stanowią jej granice. W latach 90. XX wieku przekształciła się w dzielnicę gejowską. Dzielnica ta ma charakter komercjalny ze sklepami, ...

Church and Wellesley

Church and Wellesley - jedna z dzielnic Toronto, położona na wschód od centrum miasta, uważana za gay village. W Church and Wellesley działa teatr Buddies in Bad Times, który wystawia sztuki o tematyce homoseksualnej, są galerie sztuk, wydawane s ...

Coming Out Day

Coming Out Day, Dzień coming outu – jest obchodzony corocznie 11 października. Został ustanowiony w 1988 roku i upamiętnia marsz osób LGBT w Waszyngtonie, który odbył się rok wcześniej i zgromadził około 500 000 osób domagających się zrównania ic ...

Dni Równości i Tolerancji

Dni Równości i Tolerancji – cykl wydarzeń odbywający się corocznie od 2004 roku w Poznaniu, poruszający temat grup mniejszościowych, tolerancji, równości i dyskryminacji. Dni Równości i Tolerancji odbywają się w listopadzie, w związku z dniem 16 ...

Drag king

Drag king – kobieta, która strojem i wyglądem upodabnia się do mężczyzny, najczęściej podczas występów na estradach klubowych, przy czym nie ma tu znaczenia orientacja seksualna artystki. Według nieco innej definicji lansowanej przez Del LaGrace ...

Festiwale LGBT w Polsce

Festiwale LGBT w Polsce organizowane są przez środowisko mniejszości seksualnych oraz organizacji społecznych wspierających ruch walki o prawa osób LGBT. Festiwale te obejmują cykle imprez artystycznych, spotkania dyskusyjne i warsztaty, a często ...

G-A-Y

G-A-Y – klub gejowski znajdujący się w Londynie. Swoją działalność rozpoczął w 1976 roku. Przez blisko piętnaście lat był częścią London Astoria, obecnie znajduje się w dzielnicy Charing Cross w Londynie Centralnym. Właścicielem klubu jest MAMA G ...

Gay Bob

Gay Bob - lalka, zabawka stworzoną w roku 1977 przez Harveya Rosenberga sprzedawana przez jego firmę Gizmo Development. Gay Bob został w 1978 roku nagrodzony przez magazyn Esquire tytułem "Dubious Achievement Award". Bob ma 13 cali ok. 33 cm i ub ...

Gay village

Gay village – części miast w USA i Kanadzie o dużej koncentracji osób LGBT i firm określających się jako gay friendly. Gay village daje osobom LGBT możliwość zamieszkania w przyjaznym środowisku i realizowania wybranego stylu życia. Na terenie ga ...

Gej, zajęty czy do wzięcia?

Gej, zajęty czy do wzięcia? / Gej, hetero czy zajęty? – rozrywkowo-randkowy amerykański program telewizyjny. Premiera pierwszego odcinka w Stanach Zjednoczonych miała miejsce 8 stycznia 2007 na kanale Lifetime. W Polsce emisję show rozpoczęła sta ...

Gejowska ikona

Gejowska ikona – gwiazda lub osoba publiczna, która otrzymała status kultowej osobowości w śpołeczności LGBT. Gejowskimi ikonami często są wpływowe osoby medialne, o różnych orientacjach seksualnych i tożsamościach płciowych. Większość gejowskich ...

Gender bender

Gender bender - osoba, która aktywnie przeciwstawia się tradycyjnym rolom płciowym, przybierając cechy płci przeciwnej. Gender bending jest czasem formą aktywizmu społecznego podejmowanego w celu przeciwstawienia się rolom płciowym i dotyczącym i ...

GLAAD Media Awards

GLAAD Media Awards – nagroda filmowa i telewizyjna wręczana corocznie od 1990 r. przez Gay & Lesbian Alliance Against Defamation w 40 różnych kategoriach. Przyznawana jest dla dzieł filmowych, które w pozytywny i ciekawy sposób zajmują się tematy ...

GLBT History Museum

GLBT History Museum w San Francisco – założone w 2011 przez GLBT Historical Society w San Francisco. Muzeum znajduje się w centrum miasta, w dzielnicy Castro ściśle związanej z historią ruchu LGBT w Stanach Zjednoczonych i na świecie. Jest to dru ...

Greenwich Village

Greenwich Village, inaczej West Village lub zwyczajowo the Village – dzielnica mieszkaniowa na Manhattanie w Nowym Jorku. Graniczy z Broadwayem na wschodzie granicą jest 5th Street, rzeką Hudson na zachodzie, Houston Street na południu i 14th Str ...

Homoerotyzm

Homoerotyzm – atrakcyjność seksualna pomiędzy osobami tej samej płci; zarówno pomiędzy mężczyznami, jak i kobietami. Pojęcie różni się od definicji homoseksualizmu, ponieważ odnosi się do pożądania samego w sobie – momentalnego, tymczasowego – na ...

Homomonument

Homomonument – pomnik w Amsterdamie upamiętniający osoby homoseksualne, które doświadczyły lub doświadczają prześladowania lub też zostały zamordowane z powodu własnej orientacji seksualnej. Monument ma formę trzech różowych trójkątów wykonanych ...

Klub gejowski

Klub gejowski – nazwą tą określa się bary i kluby, których docelową grupą klientów są geje i inne osoby LGBT i dla których stanowią one miejsca rozrywki i spotkań towarzyskich. Określenie to dotyczy lokali bez względu na ich wielkość i charakter ...

Le Madame

Le Madame – były klub i galeria w Warszawie na Nowym Mieście, mieszczące się w kamienicy przy ulicy Freta z wejściem od ulicy Koźlej 12, założone jesienią 2003 przez Krystiana Legierskiego i Elę Solanowską pod nazwą Galeria Le Madame. Nazwę klubu ...

Le Marais

Le Marais – dzielnica Paryża na północnym brzegu Sekwany na terenie Trzeciej i Czwartej Dzielnicy określana tą wspólną historyczną nazwą. Znajduje się w trójkącie między Centrum Pompidou, Placem Bastylii i Placem Republiki. Najważniejszą arterią ...

Mezipatra

Festiwal Filmów Queer "Mezipatra” – czeski festiwal filmowy środowiska LGBT organizowany w Brnie i Pradze od 2000 roku corocznie na przełomie października i listopada. Część wydarzeń festiwalowych odbywa się również w kilku innych czeskich miasta ...

Polari

Polari był rodzajem slangowej gwary używanej przez gejowską subkulturę w Wielkiej Brytanii. Został ożywiony na nowo w latach 50. i 60. XX wieku przez kampowych bohaterów popularnego programu radiowego BBC "Round the Horne": Juliana i Sandyego. Hi ...

Queer horror

Queer horror to podgatunek horroru, który skupia się na postaciach i tematach LGBT. Do podgatunku zaliczają się zarówno dzieła zawierające postacie będące otwarcie LGBT, jak i te kodowane. Analogicznie, w zależności od daty powstania queer horror ...

RuPaul’s Drag Race

RuPaul’s Drag Race – amerykański program telewizyjny typu reality show, produkowany przez World of Wonder dla stacji Logo TV. Od 2017 emitowany jest na VH1. Celem programu jest wyłonienie spośród uczestników najciekawszej i najbardziej utalentowa ...

Schwules Museum

Schwules Museum – muzeum działające od 6 grudnia 1985 w Berlinie w dzielnicy Kreuzberg. 17 maja 2013 zostało przeniesione do dzielnicy Tiergarten. Muzeum wedle oceny Geoffreya Uptona, amerykańskiego dziennikarza i badacza, jest jedynym tego typu ...

Wielojęzycznym słowniku

Tłumaczenie